Diyabet, dünya genelinde olduğu gibi Türkiye'de de hızla büyüyen ciddi bir halk sağlığı sorunu olarak öne çıkıyor. Uluslararası Diyabet Federasyonu (IDF) verilerine göre, 2025 yılı itibarıyla Türkiye'de 20-79 yaş aralığındaki yaklaşık 10 milyon kişi diyabetle yaşıyor. Bu rakam, erişkin nüfusun yüzde 16-17'sine denk geliyor. Avrupa Birliği ülkelerindeki ortalama yüzde 9,8'lik diyabet sıklığı göz önüne alındığında, Türkiye'nin uluslararası ölçekte diyabet yükü yüksek ülkeler arasında yer aldığı belirtiliyor. Ancak daha da endişe verici olan, Türkiye'deki diyabetli erişkinlerin yaklaşık yüzde 45,5'inin, yani 4,37 milyon kişinin, hastalığından tamamen habersiz olması.
Hastalığın yaygınlaşmasında toplumun yaşam biçimindeki köklü değişimler önemli rol oynuyor. Geleneksel olarak daha hareketli olan yaşam tarzının yerini, masa başı çalışma düzeni, motorlu taşıtlarla ulaşım, hazır gıda tüketimi ve fiziksel aktivite eksikliği alıyor. Türkiye'nin sebze, baklagil, yoğurt, tam tahıl ve zeytinyağı gibi sağlıklı besinler açısından zengin mutfağına rağmen, son yıllarda beyaz ekmek, rafine un ürünleri, pirinç pilavı, hamur işleri, şekerli içecekler ve paketli atıştırmalıkların tüketimindeki artış metabolik riskleri yükseltiyor. Büyükşehirlerde uzun işe gidiş-geliş süreleri, düzensiz çalışma saatleri ve güvenli yürüyüş alanlarının yetersizliği de fiziksel aktiviteyi zorlaştırıyor. Uzmanlar, diyabetin sadece bireysel beslenme ve spor alışkanlıklarıyla açıklanamayacağını, ekonomik koşullar, eğitim düzeyi, yaşanılan çevre ve çalışma şartlarının da hastalığın gelişiminde etkili olduğunu vurguluyor.
Diyabetin yalnızca ileri yaşlarda ortaya çıkan bir hastalık olduğu düşüncesi günümüzde geçerliliğini yitirmiş durumda. Özellikle tip 2 diyabet, ergenlik ve genç erişkinlik dönemlerinde daha sık görülmeye başlandı. Çocukluk çağı obezitesindeki artış, ekran başında geçirilen sürenin uzaması, fiziksel oyun alanlarının azalması, hazır gıda ve şekerli içecek tüketimi ile ailelerin yaşam biçimlerindeki değişimler çocuklarda obezite riskini artırıyor. Genç yaşta başlayan tip 2 diyabet, kişinin yüksek kan şekerine maruz kaldığı süreyi uzatarak böbrek, göz, sinir ve kalp-damar komplikasyonlarının gelişme riskini önemli ölçüde artırıyor. Bu nedenle, diyabetle mücadelenin çocukluk çağından itibaren sağlıklı beslenme, hareketli yaşam ve kilo kontrolü alışkanlıklarının kazandırılmasıyla başlaması büyük önem taşıyor.
Tip 2 diyabetin en önemli özelliklerinden biri, uzun yıllar herhangi bir belirti vermeden ilerleyebilmesidir. Bazı hastalarda diyabet, ilk kez rutin göz muayeneleri, böbrek fonksiyon testleri veya başka bir nedenle yapılan kan tetkikleri sırasında tesadüfen tespit edilebiliyor. Aşırı su içme, sık idrara çıkma, ağız kuruluğu, açıklanamayan kilo kaybı, halsizlik, yorgunluk, bulanık görme ve yaraların geç iyileşmesi gibi belirtilerin ortaya çıkması beklenmemeli. Özellikle 40 yaş ve üzeri bireylerin, fazla kilolu veya obez kişilerin, birinci derece yakınlarında diyabet öyküsü bulunanların, hipertansiyon ve yüksek kan yağlarına sahip olanların diyabet açısından düzenli olarak değerlendirilmesi gerektiği belirtiliyor.
Diyabet, sadece kan şekerinin yükselmesiyle sınırlı bir durum değil; uzun süreli yüksek kan şekeri seviyeleri vücudun hemen her organını etkileyebilen sistemik bir metabolik hastalıktır. Kontrolsüz diyabet, özellikle küçük ve büyük damarları etkileyen ciddi komplikasyonlara yol açar. Bu komplikasyonlar arasında gözde görme kaybı, böbreklerde kronik böbrek hastalığı ve yetmezlik, sinir sisteminde uyuşma, yanma ve duyu kaybı yer alır. Ayrıca kalp krizi, inme, ayak yaraları, enfeksiyonlar ve bazı durumlarda uzuv kaybı gibi sonuçlar da diyabetin ciddi etkilerindendir. Diyabetik nöropati nedeniyle özellikle ayaklarda uyuşma, yanma ve karıncalanma görülebilir; bu durum, hastaların ayaklarındaki yara veya travmaları fark etmemesine neden olabilir. Tedavideki temel hedef, sadece kan şekeri değerlerini düşürmek değil, aynı zamanda kalp, böbrek, göz, sinir ve damar sağlığını uzun yıllar boyunca korumaktır.
Tip 2 diyabetin önlenmesinde sağlıklı beslenme, düzenli fiziksel aktivite ve kilo kontrolü hayati öneme sahiptir. Yüksek riskli bireylerde yaşam tarzı değişiklikleriyle hastalığın gelişme riskinin yaklaşık yüzde 58 oranında azaltılabileceği bilimsel olarak kanıtlanmıştır. Bu kapsamda, başlangıç vücut ağırlığının yüzde 7'sinin kaybedilmesi ve haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta fiziksel aktivite yapılması hedeflenmelidir. Tam tahıllı ürünler, sebzeler ve baklagillerin tüketimi teşvik edilirken, şekerli içecekler ve işlenmiş gıdaların tüketiminin azaltılması öneriliyor. Diyabet tedavisinde son yıllarda yaşanan önemli gelişmeler sayesinde, yeni nesil ilaçlar kan şekerini kontrol etmenin yanı sıra kalp ve böbrek sağlığının korunmasına da katkı sağlayabiliyor. Sürekli glikoz ölçüm sistemleri ve yapay pankreas teknolojileri ise kan şekeri takibini kolaylaştırarak, özellikle tip 1 diyabetli hastalarda hipoglisemi riskini azaltmada önemli rol oynuyor.
Kaynak: TRT Haber (CaddeNews AI Derlemesi)
Yorumlar (0)
İlk yorumu siz yapın.